Na poziv Istoriografskog društva Užica, u petak 8. juna, je predstavljena knjiga Kraljevina Jugoslavija i SSSR (1935-1941) istoričara dr Dragana Petrović koja govori o odnosima Kraljevine Jugoslavije (još u pokušaju da se učvrsti posle ubistva kralja Aleksandra u Marselju 1934.) i SSSRa, zemlje predvodnice svetske revolucije, pod Staljinovom čvrstom rukom. Ovo je prva knjiga trilogije koja se bavi odnosima Jugoslavije i SSSRa, a iz štampe je izašla i druga knjiga koja govori o periodu 1918-1929, dok će sledeće godine javnosti biti predstavljena i treća knjiga koja će se baviti periodom od 1929 do 1935.godine.
Dr Petrović je, na samom početku izneo svoje uverenje o prevelikom naglašavanju događaja od 27. marta i Aprilskog rata 1941. u našoj istorijskoj literaturi, jer je to dovelo do nedovoljnog istraživanja međunarodnih odnosa u periodu između dva svetska rata, u kome je Jugoslavija (posle Versajskog mira značajan činilac u sistemu planirane evropske stabilnosti) vodila bogatu diplomatsku aktivnost. Te aktivnosti, međutim, nije bilo u vezi sa Sovjetskim Savezom, sa kojim su diplomatski odnosi uspostavljeni tek 1940. pred sam rat, pa je tako Kraljevina Jugoslavija priznala SSSR poslednja u Evropi, što je bilo previše kasno da bi imalo ikakav uticaj na buduće događaje.
A prilika je svakako postojala, jer dok je u vreme pokojnog kralja, inače nepopustljivog neprijatelja boljševizma, nije moglo biti govora o saradnji. Kominterna je dugo u Jugoslaviju predstavljana kao “tamnica naroda” koji stenju pod tiranijom “velikosrpskog hegemona”. Prilike su se promenile dolaskom nacista na vlast u Nemačkoj, a Staljin je naredio promenu politike. Uspon moći Hitlerove Nemačke u kome su se već mogle nazreti priviđenja novog svetskog sukoba, teška i surova industrijalizacija zemlje i stalne čistke partijskog kadra navele su Staljina da odustane od dotadašnjih pokušaja izvoza revolicije, i da krene da u inostranstvu traži saveznike ne po ideološkom, već na osnovu zajedničkog geopolitičkog interesa. Svi članovi Komunističke partije Jugoslavije koji nisu prihvatili (ili prosto nisu mogli da shvate) nove direktive, uklonjeni su sa tipičnom staljinističkom brutalnošću – Među onima koji su shvatili novu politiku bio je Josip Broz.
Međutim, uzvratnih poteza nije bilo, jer vlada Milana Stojadinovića, u vreme Namesništva kneza Pavla Karađorđevića, se sve manje oslanjala na do tada najvećeg saveznika – Francusku i počinje približavanje Italiji i Nemačkoj. Za Francusku i SSSR to znači gubitak glavne poluge u balkanskim savezima, tako da dolazi do propasti Male Antante (vojnog saveza Jugoslavije, Rumunije i Čehoslovačke). Raspad ovog odbrambenog saveza je oslabio međunarodnu snagu Čehoslovačke, Rumunije i Jugoslavije. Obaranje Stojadinovićeve vlade 1939.godine je otvorilo prostor za saradnju ali više nije imalo vremena.
Nikola Jevtić
